Co nam przysługuje za pracę w dni wolne?

Przed nadchodzącymi świętami Bożego Narodzenia 2014 poprosiliśmy prawników, by wyjaśnili, kto w te dni musi mieć wolne i co się należy, jeśli jednak trzeba pracować.

W roku kalendarzowym mamy tzw. święta ustawowe, między innymi 25 i 26 grudnia (pierwszy i drugi dzień Bożego Narodzenia), 1 stycznia (Nowy Rok), 6 stycznia (Trzech Króli). Są ustawowo wolne, co oznacza, że różne instytucje i biura muszą być zamk nięte!

Reklama

Według kodeksu pracy także niedziele są wolne – przynajmniej dla większości pracowników. Ale zdarzają się wyjątki od tej zasady. Przepisy zezwalają na pracę w święta i niedziele m.in.: w komunikacji, transporcie, gastronomii, hotelach, szpitalach, na stacjach benzynowych, zakładach gospodarki komunalnej, przy pilnowaniu mienia. Dzwoniąc do redakcji, czytelnicy często zadają pytania, co w takich sytuacjach otrzymają w zamian.

Pracuję jako ekspedientka w małym sklepie, także w niektóre niedziele.Jak szef powinien udzielać mi dni wolnych?

Za pracę w niedzielę pracodawca musi dać Pani każdorazowo w zamian inny dzień wolny.Taki dzień wolny powinna Pani otrzymać albo w ciągu 6 dni przed roboczą niedzielą, albo w ciągu 6 dni po takiej niedzieli. Gdyby nie było to możliwe w tym terminie, to dzień wolny musi być udzielony do końca okresu rozliczeniowego obowiązującego w Pani firmie.

Jeśli i w tym terminie szef nie da dnia wolnego, musi wypłacić Pani dodatek: 100-proc. Pani stawki godzinowej za każdą godzinę pracy w niedzielę.

Ale uwaga! W dni ustawowo wolne, np. w Boże Narodzenie, szef nie ma prawa nakazać pracy ekspedientkom na etacie.

Podstawa prawna: art. 151 ze znaczkiem 11 i 12 kodeksu pracy.

Szef polecił mi przyjść do pracy w drugi dzień świąt (pracuję na stacji benzynowej), bo koleżanka, która miała mieć dyżur, jest na zwolnieniu. Czy mogę wziąć urlop na żądanie?

Tak, może Pani skorzystać z tego uprawnienia, bo pracodawca jest zobowiązany udzielić urlopu na żądanie w terminie wskazanym przez pracownika (4 dni urlopu w każdym roku kalendarzowym).

Ale proszę liczyć się z tym, że szef ma prawo odmówić. Może to zrobić, jeśli np. nie ma innych pracowników, a Pani nieobecność spowodowałaby zamknięcie stacji benzynowej w tym dniu. W takiej sytuacji obowiązek udzielenia urlopu na żądanie nie jest bezwzględny.

Proszę pamiętać, że nie można iść na ten urlop bez zgody pracodawcy. Mogłoby to grozić zwolnieniem dyscyplinarnym. Podstawa prawna: art. 167 ze znaczkiem 2 k.p.

Czy są jakieś ogólne zasady pracy w Wigilię? Czy pracodawca ma obowiązek wcześniej zwolnić pracowników do domu? A co z pracą w Sylwestra?

Nie ma przepisów ani zasad, które umożliwiałyby krótszą pracę w Wigilię i Sylwestra. Pracodawcy skracają godziny pracy według własnego uznania, opierając się na tradycji. Szef, który sam skrócił dzień pracy, nie może potem obniżyć pracownikom wynagrodzenia ani zobowiązać ich do odpracowania udzielonego wolnego.

Ale inaczej będzie, jeśli pracownik w tym dniu skorzysta z możliwości zwolnienia z pracy na pisemny wniosek w celu załatwienia spraw osobistych. Takie wolne trzeba odpracować. W przeciwnym razie szef ma prawo potrącić wynagrodzenie za czas tego zwolnienia.

Podstawa prawna: art. 151 § 2 ze znaczkiem 1 k.p.

Moja córka wychodzi za mąż w święta. Czy szef uwzględni mój wniosek o urlop okolicznościowy w Wigilię?

Tak. Przepisy nie przewidują możliwości odmowy udzielenia urlopu okolicznościowego! Nie powinno być przeszkód, by skorzystała Pani z tego urlopu w terminie poprzedzającym datę ślubu córki. Proszę tylko liczyć się z tym, że pracodawca może poprosić potem o udokumentowanie tego, np. okazanie aktu ślubu córki.

Podstawa prawna: § 15 rozporządzenia w sprawie usprawiedliwiania nieobecności w pracy (DzU nr 60/1996, poz. 281).

Szef wysłał mnie na kurs w sobotę i niedzielę, choć normalnie mam wolne. Czy musi zapłacić za weekend w pracy?

Uczestnictwo w kursie na polecenie pracodawcy jest traktowane jak czas pracy. To oznacza, że w pierwszej kolejności szef powinien udzielić Pani dwóch dni wolnych za sobotę i niedzielę. Gdyby zaś z jakichkolwiek powodów tego nie zrobił, ma obowiązek wypłacić Pani wynagrodzenie wraz ze 100-procentowym dodatkiem za pracę w godzinach nadliczbowych.

Podstawa prawna: art. 100 § 1, 151 ze zn. 3 i art. 151 ze zn. 11 k.p.

Szef polecił przyjść do pracy w sobotę, by uporządkować dokumenty przed końcem roku. Pracowałam 5 godzin. Czy dostanę cały dzień wolny?

Tak. Pracownikowi przysługuje cały dzień wolny, nawet za jedną godzinę pracy w „wolną sobotę” lub inny dzień wolny. Wolne musi być Pani udzielone do końca okresu rozliczeniowego. Długość tego okresu bywa różna, ale nie może przekroczyć 12 miesięcy.

Podst.: art. 151 ze zn. 3 k.p.

Będę pracowała w drugi dzień świąt Bożego Narodzenia. Czy mam prawo żądać dodatkowej zapłaty zamiast dnia wolnego? Czy mogę wybrać?

Nie. Przepisy prawa pracy mówią, że pracownik nie ma takiego wyboru. Pracodawca w pierwszej kolejności ma obowiązek udzielić za pracę w niedziele i święta innego dnia wolnego od pracy. Musi to zrobić w ciągu okresu rozliczeniowego. Dopiero gdy nie ma możliwości udzielenia dnia wolnego, wypłaca pracownikowi dodatek do wynagrodzenia.

Podstawa prawna: art. 151 ze znaczkiem 12 kodeksu pracy).

Jestem prawosławna. Moje święta przypadają 7 i 8 stycznia. Czy szef ma obowiązek dać mi urlop?

Tak, pracodawca ma obowiązek udzielić Pani urlopu, ale bezpłatnego. Jednak przepisy prawa pracy umożliwiają porozumienie się pracownika i pracodawcy w kwestii odpracowania czasu wolnego na święta religijne. Może Pani też po prostu skorzystać z urlopu wypoczynkowego.

Podstawa prawna: art. 151 ze znaczkiem 12 k.p.

Czy jest jakaś różnica w rekompensacie za pracę w zwykłą niedzielę i za pracę w święto roczne, np. Boże Narodzenie?

Nie, zarówno za pracę w niedzielę, jak i święta (np. Boże Narodzenie, Nowy Rok) pracodawca powinien udzielić pracownikowi innego dnia wolnego. Jedyna różnica dotyczy terminu, w jakim pracodawca powinien pracownikowi udzielić dnia wolnego:

– za pracę w niedzielę – w ciągu 6 dni poprzedzających taką niedzielę lub następujących po niej,

– za pracę w święto – w ciągu okresu rozliczeniowego.

Podstawa prawna: art. 151 ze znaczkiem 11 k.p.

Nasi eksperci od prawa pracy

Agnieszka Jaroszek prawnik, Państwowa Inspekcja Pracy

Aneta Miechowicz Klinika Prawa przy Europejskiej Wyższej Szkole Prawa i Administracji

Artykuł pochodzi z kategorii: Praca

Tekst pochodzi z magazynu

Tina
Więcej na temat:

Zobacz również

  • Mój szef dostrzega tylko tych, którzy biegną do niego z każdym pomysłem i osiągnięciem. Mojej pracy nie widzi, chociaż często radzę sobie lepiej niż inni. Co zrobić, żeby mnie docenił? Ewelina z... więcej