Spadek – co się zmienia?

W ostatnim czasie zaszło kilka zmian w prawie spadkowym. I to pomyślnych dla osób dziedziczących. Przypomina je prawnik Przemysław Gronowski.

Zdjęcie

Do długów spadkowych oprócz tych powstałych za życia spadkodawcy zaliczamy koszty jego pogrzebu i postępowania spadkowego. /123/RF PICSEL
Do długów spadkowych oprócz tych powstałych za życia spadkodawcy zaliczamy koszty jego pogrzebu i postępowania spadkowego.
/123/RF PICSEL

Od 18 października 2015 roku obowiązują nowe przepisy, które zapewniają większą ochronę spadkobiercom i mają zastosowanie do spadków, które zostały otwarte z tą datą lub późniejszą.

Wcześniejsze przepisy

Do niedawna spadkobierca, który w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o śmierci spadkodawcy nie złożył oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, automatycznie przyjmował spadek „wprost”. Oznaczało to, że ponosi on nieograniczoną odpowiedzialność za długi zmarłego. W sytuacji, gdy wartość spadku wynosiła np. 200 tys. zł, a długi spadkodawcy – 300 tys. (przekraczają wartość spadku), spadkobierca brakującą kwotę 100 tys. zł musiał do- płacić z własnych pieniędzy.

Reklama

Do długów spadkowych oprócz tych powstałych za życia spadkodawcy zaliczamy koszty jego pogrzebu i postępowania spadkowego, obowiązek zapłaty zachowku oraz wykonania zapisów spadkodawcy, które umieścił on w testamencie.

Nowe regulacje

Obecnie w razie braku złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w ciągu pół roku od dowiedzenia się o nim, spadkobierca przyjmuje go z tzw. dobrodziejstwem inwentarza, co oznacza, że odpowiada za długi spadkobiercy jedynie do wysokości zadłużenia odziedziczonego spadku.

Na przykład, kiedy masa spadkowa wynosi 200 tys. zł, a długi – 300 tys. zł spadkobierca odpowiada za długi jedynie jedynie do wysokości wartości spadku, czyli do 200 tys. zł. Taka zmiana jest rozwiązaniem bardzo korzystnym dla spadkobierców, ponieważ nawet w razie niezłożenia na czas stosownego oświadczenia nie ryzykuje on własnym majątkiem.

Odrzucenie spadku

Jeśli jednak nie chcemy w ogóle dziedziczyć, musimy w ciągu pół roku od momentu, gdy dowiemy się o swoim prawie do spadku, złożyć oświadczenie o jego odrzuceniu. Składamy je w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania albo u notariusza. Do wniosku powinnyśmy dołączyć akt zgonu spadkodawcy. Złożonego oświadczenia nie można odwołać.

Inwentarz spadkowy

To dokument określający skład oraz wartość majątku spadkowego. Dotychczas sporządzał go jedynie komornik sądowy działający na polecenie sądu, co było dość kosztowne. Obecnie masę spadkową można ustalić w prywatnym wykazie inwentarza.

Oznacza to, że sam spadkobierca może złożyć w sądzie lub przed notariuszem wykaz inwentarza, który obejmuje przedmioty należące do spadku oraz długi spadkowe i ich wysokość według stanu z chwili śmierci spadkodawcy.

Osoba, która umyślnie zaniży wartość nabytego spadku, będzie odpowiadała za długi spadkowe całym swoim majątkiem. Formularz wykazu inwentarza jest dostępny w sądach rejonowych i okręgowych.

Podst. prawna: ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny; ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego

Problemy ze sprzedażą ziemi rolnej

Osoba, która stała się właścicielem nieruchomości rolnej na zasadzie dziedziczenia, powinna pamiętać o ograniczeniach z tym związanych, np. jeśli będzie chciała sprzedać nieruchomość – to nabywca, jeśli nie należy on do jej rodziny, musi posiadać odpowiednie kwalifikacje rolnicze.

Sprzedaż gospodarstwa rolnego osobie niezwiązanej z rolnictwem wymaga zgody prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych wydanej w formie decyzji administracyjnej.

Zmiana w dziedziczeniu ziemi, ale nie dla bliskich

W maju tego roku zmieniły się przepisy dotyczące obrotu gruntami rolnymi. Obecnie w przypadku przeniesienia własności gospodarstwa rolnego Agencja Nieruchomości Rolnych będzie mogła skorzystać z prawa pierwokupu. I to nie tylko w wypadku sprzedaży ziemi rolnej, ale także dziedziczenia. Przepisy te nie ingerują jednak w stosunki dziedziczenia między członkami rodziny.

Rząd wycofał się z pomysłu, aby w przypadku dziedziczenia gospodarstwa przez dziecko, które nie pracuje na roli, ANR mogła skorzystać z tzw. prawa odkupu za zapłatą równowartości pieniężnej odpowiadającej jej wartości rynkowej. ANR nie będzie przysługiwało prawo kupna również wtedy, gdy nabycie nieruchomości rolnej nastąpi w wyniku dziedziczenia przez rolnika indywidualnego.

Ojcowizna na starych zasadach

Nowe przepisy nie dotyczą zatem dziedziczenia gospodarstwa przez osoby bliskie, czyli tzw. spadkobierców ustawowych (powołanych do spadku w razie braku testamentu) oraz tych bliskich, których spadkodawca wskazał w testamencie. W tej grupie znajdują się: wstępni (dzieci, wnuki), zstępni (rodzice, dziadkowie), rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, małżonka i osoby przysposabiające (rodzice adopcyjni) i przysposobione (adoptowane dzieci).

Rolnik może przekazać ziemię bliskiemu także za życia np. umową sprzedaży lub darowizną.

Poza rodziną

Jeśli spadkobierca zapisze ziemię rolną w testamencie osobie spoza tej grupy i niemającej kwalifikacji rolniczych, stosują się do niej nowe przepisy ustawy. Zapis testamentowy nie uchroni spadkobiercy przed możliwością złożenia przez ANR oświadczenia o nabyciu gospodarstwa za równowartość pieniężną wartości rynkowej nieruchomości.

Podst. prawna: ust. z 11.04. 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego; ust. Kodeks cywilny z 1964 r.

Ułatwiony dostęp do pieniędzy na kontach po zmarłych

Dotychczas spadkobierca miał trudności z dowiedzeniem się, gdzie spadkodawca przechowywał środki finansowe, jeśli on sam mu tego wcześniej nie wskazał. Musiał poszukiwać kont w każdym banku z osobna. Od 1 lipca 2016 roku istnieje rejestr rachunków prowadzony przez Krajową Izbę Rozliczeniową i we wszystkich bankach oraz SKOK-ach uruchomiono specjalną informację o tzw. uśpionych kontach.

Jak się dowiedzieć?

W dowolnym banku można złożyć wniosek o udostępnienie informacji o rachunkach osoby, po której dziedziczymy. Do wniosku trzeba dołączyć postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku lub akt notarialny poświadczenia dziedziczenia. Bank ma obowiązek udzielenia odpowiedzi nie później niż w terminie 3 dni roboczych od dnia otrzymania zapytania. Przyjmujący wniosek skieruje zapytanie do centralnej informacji, która odpyta wszystkie banki i kasy o rachunek nale żący do danej osoby.

Potem prześle zbiorczy raport do instytucji finansowej, w której klient złożył zapytanie. Poszukujący dowie się z niego, gdzie takie konto istnieje, pozna też jego numer. Nie będzie tam jednak informacji o stanie rachunku, informację tę znajdziemy w banku, gdzie konto istnieje.

Nowe obowiązki banków

Od tej pory banki i SKOK-i przy zakładaniu rachunku przez klienta będą musiały informować go o możliwości wskazania osób uprawnionych do dostępu do konta na wypadek śmierci właściciela.

W przypadku zaistnienia takiej sytuacji, instytucje te będą zawiadamiać wskazane przez posiadacza rachunku osoby o możliwości wypłaty środków. Oprócz tego, w sytuacji jeśli od ostatniej odnotowanej aktywności na danym rachunku minęło pięć lat, banki i SKOK-i będą zobligowane do ustalenia, czy właściciel konta żyje.

Droga do nabycia spadku

1. Aby potwierdzić swoje prawo do spadku, spadkobierca ma dwie możliwości. Może udać się w tym celu do sądu lub poświadczyć spadek u notariusza. Poświadczenie u notariusza (ok. 200 zł) jest droższe niż w sądzie (50 zł), ale zabierze mniej czasu.

2. Poświadczenie dziedziczenia ustawowego lub testamentowego u notariusza dokonywane jest w formie aktu notarialnego. Notariusz poświadczy dziedziczenie tylko wtedy, gdy między spadkobiercami nie ma sporu co do prawa do spadku. Jeśli jest inaczej, spadkobiercy pozostanie droga sądowa. Spadkobiercy u notariusza muszą stawić się osobiście. Notariusz sporządza protokół dziedziczenia, a następnie dokument poświadczający dziedziczenie, w którym wskazuje spadkobierców. Potem akt zostaje zarejestrowany w systemie informatycznym.

3. Nie istnieją ograniczenia czasowe, jeśli chodzi o dopełnienie formalności związanych z załatwieniem spraw spadkowych.

4. Nie zapomnijmy o obowiązku podatkowym, który powstaje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku albo zarejestrowania aktu notarialnego. Od podatku od spadku zwolnione jest nabycie własności rzeczy, np. mieszkania w drodze dziedziczenia przez najbliższych członków rodziny. Warunkiem zwolnienia od spadku jest zgłoszenie dziedziczenia naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia nabycia spadku. Druk zgłoszenia SD-Z2 dostępny jest w siedzibie każdego urzędu skarbowego.

Artykuł pochodzi z kategorii: Spadek

Zobacz również

  • Kiedy przedawniają się nasze należności

    Czy możesz podać do sądu osobę, która przez pięć lat nie oddaje ci pieniędzy? Jak długo sama możesz być ścigana za zapomniany dług sprzed lat? Sprawdź to. więcej